THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Koorts

Koorts is een stijging van de lichaamstemperatuur als reactie op infectie, letsel of ontsteking. (see Koorts)

De lichaamstemperatuur kan variëren en een temperatuurstijging tot ongeveer 38 °C kan bij gezonde kinderen normaal zijn. Bij geringe temperatuurverhogingen waarvan een kind geen last heeft, is medische behandeling dan ook niet noodzakelijk. Een temperatuur hoger dan 38 °C wordt als abnormaal beschouwd en moet worden behandeld, vooral bij zuigelingen jonger dan 3 maanden.

Oorzaken en symptomen

Koorts is meestal het gevolg van gewone infecties, zoals een verkoudheid en ‘buikgriep' (gastro-enteritis). Dit zijn meestal virusinfecties die zonder behandeling overgaan. Minder vaak ontstaat koorts als gevolg van infectie in oor, long, nier of blaas. Dit zijn meestal bacteriële infecties die antibiotica vereisen. In zeldzame gevallen kan koorts bij zuigelingen het enige teken zijn van een infectie in de bloedbaan (occulte of verborgen bacteriëmie) (see Verborgen (occulte) bacteriëmie), die kan leiden tot twee levensbedreigende aandoeningen: hersenvliesontsteking (meningitis) en ernstige bloedvergiftiging (sepsis). Deze kinderen maken meestal een zieke indruk. Behalve infecties zijn er veel meer aandoeningen die bij kinderen koorts veroorzaken, maar deze komen alle zelden voor. In tegenstelling tot koorts bij een gewone infectie houden deze vormen van koorts langer dan enkele dagen aan.

Koorts kan optreden na standaardvaccinaties en is geen reden een aanbevolen vaccin niet toe te dienen. Door de zuigeling ten tijde van en na de vaccinatie paracetamol toe te dienen, wordt het risico van koorts kleiner of neemt de koorts zelf af.

Zuigelingen met koorts zijn meestal prikkelbaar en slapen of drinken mogelijk slecht. Oudere kinderen willen niet meer spelen, hoewel kinderen met hoge koorts soms verrassend gezond lijken. De prikkelbaarheid en apathie die koorts meestal veroorzaakt, verergeren naarmate de koorts hoger wordt. In een enkel geval kan een snel stijgende koorts epileptische aanvallen veroorzaken (koortsstuipen) (see Infantiele spasmen en koortsstuipen) en nog minder vaak komt het voor dat een koorts zo hoog wordt dat kinderen lusteloos worden en niet meer reageren.

Diagnose en behandeling

Vaststellen dat een kind koorts heeft, is niet moeilijk, maar de oorzaak ervan bepalen kan dat wel zijn. Als de koorts laag is (38 °C of minder) en kort duurt, hoeft onderzoek of behandeling niet nodig te zijn. In andere gevallen geven de symptomen van het kind en een uitgebreid lichamelijk onderzoek de arts een aanwijzing voor de oorzaak. In het algemeen moet voor een zuigeling met een temperatuur hoger dan 38 °C een arts worden geraadpleegd, evenals oudere kinderen met hogere of terugkerende koorts.

Bij zuigelingen jonger dan 2 maanden met koorts kan de arts het bloed en de urine laten onderzoeken en een lumbaalpunctie (ruggenprik) uitvoeren (see Diagnose van aandoeningen van hersenen, ruggenmerg en zenuwenFigures) om te controleren op occulte bacteriëmie en meningitis. De reden voor deze onderzoeken is dat bij zuigelingen de oorzaak van koorts moeilijk is vast te stellen. In vergelijking met oudere kinderen hebben ze ook een risico van een ernstige infectie gezien hun onrijpe afweersysteem. De arts kan soms ook een röntgenfoto laten maken als de ademhaling van de zuigeling abnormaal is. Na de tweede levensmaand zijn onderzoeken misschien niet nodig, maar veel artsen laten bloed- en urineonderzoek verrichten en een lumbaalpunctie uitvoeren als de oorzaak van de koorts niet duidelijk is en als het kind een zieke indruk maakt. Bij kinderen van 3 maanden en ouder gaat een arts meer af op het gedrag van het kind en het lichamelijk onderzoek om te bepalen welke onderzoeken moeten worden aangevraagd. Bij kinderen jonger dan 3 maanden met hoge koorts kan een arts bloed- en urineonderzoek laten uitvoeren als bij het lichamelijk onderzoek de oorzaak van de koorts niet kan worden achterhaald.

Koorts hoeft meestal niet te worden behandeld, behalve om ervoor te zorgen dat het kind zich beter voelt. Hiervoor wordt paracetamol gebruikt. Acetylsalicylzuur (aspirine) is geen veilig middel om koorts te laten zakken omdat dit in combinatie met bepaalde virusinfecties een ernstige aandoening kan veroorzaken, namelijk het syndroom van Reye. (see VirusinfectiesSidebar)

Een warm (niet koud) bad kan er soms voor zorgen dat de koorts bij een ouder kind wat zakt en het zich beter voelt. Het kind masseren met alcohol of Hamamelis virginia (Amerikaanse toverhazelaar) wordt niet geadviseerd. De dampen kunnen schadelijk zijn en bovendien kan de stof in aanraking komen met de ogen of per ongeluk door het kind worden ingeslikt.

Aanvullende behandeling hangt af van de leeftijd van het kind en de oorzaak van de koorts. In zeldzame gevallen houdt de koorts aan en kan de arts ook na uitgebreid onderzoek niet bepalen wat de oorzaak is. Dit wordt dan ‘koorts met onbekende oorzaak' genoemd. (see Koorts)

illustrative-material.sidebar 2

Hoe bij een kind de temperatuur moet worden gemeten

De temperatuur van een kind kan worden gemeten in de anus, het oor, de mond of de oksel.

In de anus (rectaal) kan de temperatuur met een kwikthermometer of een digitale thermometer worden gemeten. De rectaal gemeten temperatuur is het nauwkeurigst, dat wil zeggen dat deze temperatuur de inwendige lichaamstemperatuur van het kind het dichtst benadert. Om de temperatuur rectaal te meten moet een thermometer waarvan de top met vaseline is ingesmeerd, voorzichtig ongeveer 2 centimeter in de anus van het kind worden gebracht, waarbij het kind met het gezicht omlaag ligt. Het kind moet stil blijven liggen. De thermometer moet 2 tot 3 minuten op zijn plaats blijven voordat hij wordt uitgenomen en afgelezen.

Voor temperatuurmeting via het oor wordt een digitaal apparaat gebruikt dat de infrarode warmtestraling van het trommelvlies meet. Oorthermometers zijn bij zuigelingen jonger dan 3 maanden niet betrouwbaar. Om de temperatuur via het oor te meten moet degene die de meting verricht de ooropening afsluiten met de thermometersonde en op de startknop drukken. Op een schermpje wordt de temperatuur weergegeven.

Temperatuurmetingen via de mond (oraal) worden uitgevoerd door een digitale thermometer 2 tot 3 minuten onder de tong van het kind te houden. Orale temperatuurmetingen leveren betrouwbare aflezingen op, maar zijn moeilijk bij jongere kinderen uit te voeren omdat zij meestal hun mond niet voorzichtig rond de thermometer gesloten kunnen houden om een betrouwbare aflezing te verkrijgen.

Temperatuurmetingen via de oksel worden uitgevoerd door een digitale thermometer 4 tot 5 minuten onder de oksel van het kind te houden. Temperatuurmetingen via de oksel zijn het minst nauwkeurig omdat de oksel een lagere temperatuur heeft dan de anus, het oor en de mond.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Niet-ingedaalde en retractiele zaadballen

Next: Groeiachterstand

Figures
Tables
Disclaimer