THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Bof

Bof is een besmettelijke virusinfectie die pijnlijke vergroting van de speekselklieren veroorzaakt. De infectie kan soms ook de zaadballen, hersenen en alvleesklier (pancreas) aantasten, in het bijzonder bij volwassenen.

Kinderen raken met bof besmet door inademing van lucht met druppeltjes die een geïnfecteerde persoon heeft uitgehoest of door voorwerpen aan te raken die door geïnfecteerd speeksel besmet zijn geraakt. Bof is minder besmettelijk dan mazelen of waterpokken. In dichtbevolkte gebieden komt de infectie gedurende het gehele jaar voor, maar meestal aan het einde van de winter en vroeg in het voorjaar. Epidemieën kunnen optreden wanneer mensen zonder immuniteit dicht opeen leven. De infectie kan op elke leeftijd voorkomen, maar de meeste gevallen doen zich voor bij kinderen van 5 tot 15 jaar. Bof komt bij kinderen jonger dan 2 jaar weinig voor. Een infectie met het bofvirus biedt meestal levenslange immuniteit.

Symptomen en diagnose

De symptomen beginnen 14 tot 24 dagen na besmetting. De meeste kinderen krijgen last van rillingen, hoofdpijn, slechte eetlust, een algeheel gevoel van ziekte (malaise) en lichte tot matige koorts. Deze symptomen worden binnen 12 tot 24 uur gevolgd door zwelling van de speekselklieren, die de tweede dag het opvallendst is. Bij sommige kinderen zwellen alleen de speekselklieren op en zijn er geen andere symptomen. Het gevolg van de zwelling is pijn bij kauwen of slikken, vooral bij het slikken van zure vloeistoffen, zoals sap van citrusvruchten. De klieren zijn gevoelig bij aanraking. In dit stadium stijgt de lichaamstemperatuur vaak naar 39,5 °C of 40 °C.

Bij ongeveer 20% van de mannen die na de puberteit geïnfecteerd raken, ontstaat een ontsteking van één of beide zaadballen (orchitis). Ontsteking van de zaadballen veroorzaakt hevige pijn. Bij genezing kan de aangetaste zaadbal kleiner zijn. Steriliteit kan het gevolg zijn als beide zaadballen zijn beschadigd.

Bij 10% van de mensen met bof kan de ziekte tot een virale ontsteking van de hersenen en de hersenvliezen (meningo-encefalitis) leiden. Meningo-encefalitis veroorzaakt hoofdpijn, stijve nek, sufheid, coma of epileptische aanvallen. De meeste mensen herstellen volledig, maar bij sommigen treedt blijvende zenuw- of hersenbeschadiging op, zoals doofheid of verlamming van de gezichtspieren. De beschadiging treedt meestal aan één kant van het lichaam op.

Tegen het einde van de eerste week van de infectie kan ontsteking van de alvleesklier (pancreatitis) optreden. Deze aandoening veroorzaakt pijn, misselijkheid en braken, variërend van licht tot ernstig. De symptomen verdwijnen binnen ongeveer een week en de patiënt herstelt volledig.

Een arts stelt de diagnose ‘bof' op basis van de kenmerkende symptomen, vooral wanneer deze zich tijdens een uitbraak van bof voordoen. Door laboratoriumonderzoek kunnen het bofvirus en de antilichamen worden geïdentificeerd, maar dit onderzoek is zelden nodig om de diagnose te stellen.

Prognose, preventie en behandeling

Bijna alle kinderen met bof herstellen volledig zonder problemen, maar in zeldzame gevallen kunnen de symptomen na ongeveer twee weken weer verergeren.

Op de leeftijd van 14 maanden worden kinderen standaard tegen bof ingeënt (see Gezonde pasgeborenen en zuigelingenFigures) en er doen zich zeer weinig gevallen van bof voor. Als de infectie eenmaal is begonnen, moet deze gewoon zijn beloop hebben. Om het onaangename gevoel zo veel mogelijk te beperken, moeten kinderen voedsel vermijden dat goed moet worden gekauwd of dat zuur is. Pijnstillers als paracetamol en ibuprofen kunnen bij hoofdpijn en een onaangenaam gevoel worden gebruikt.

Jongens of mannen met ontsteking van de zaadballen moeten bedrust houden. De balzak kan worden ondersteund door een suspensoir zoals sommige sporters dragen of door een opgerolde handdoek tussen de dijen te houden. IJskompressen kunnen worden gebruikt ter verlichting van de pijn.

Als pancreatitis ernstige misselijkheid en braken veroorzaakt, kan intraveneus vocht worden toegediend en moet enkele dagen geen vocht via de mond worden ingenomen. Kinderen met meningo-encefalitis moeten mogelijk intraveneus vocht krijgen toegediend en bij koorts of hoofdpijn krijgen ze paracetamol of ibuprofen. Als zich epileptische aanvallen voordoen, kunnen geneesmiddelen tegen epilepsie nodig zijn.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Mazelen

Next: Polio

Figures
Tables
Disclaimer