THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Mazelen

Mazelen (morbilli, de ‘derde ziekte') is een uiterst besmettelijke virusinfectie die verschillende symptomen en een kenmerkende huiduitslag veroorzaakt.

Kinderen raken met mazelen besmet door inademing van lucht met druppeltjes die een geïnfecteerde persoon heeft uitgehoest of door voorwerpen aan te raken die door deze druppeltjes besmet zijn geraakt. Iemand die met het mazelenvirus is geïnfecteerd, is 2 tot 4 dagen voordat de huiduitslag verschijnt besmettelijk en blijft dat totdat de uitslag verdwijnt.

Voordat op grote schaal werd gevaccineerd, kwamen mazelenepidemieën elke 2 tot 3 jaar voor, in het bijzonder bij kleuters en schoolgaande kinderen, met kleine plaatselijke uitbraken in de tussenliggende jaren. Uitbraken doen zich nu vaak voor bij eerder gevaccineerde adolescenten en jongvolwassenen, evenals bij jonge kinderen (ongevaccineerde kinderen die nog niet naar school gaan en kinderen die te jong zijn voor het vaccin, dat wil zeggen jonger dan 14 maanden). Een zwangere vrouw die mazelen heeft gehad of is gevaccineerd, draagt de immuniteit (in de vorm van antilichamen) over op haar ongeboren kind. Deze immuniteit blijft het grootste deel van het eerste levensjaar bestaan. Daarna is de vatbaarheid voor mazelen echter groot, tenzij het kind wordt gevaccineerd. Bij iemand die mazelen heeft gehad, ontwikkelt zich levenslange immuniteit tegen mazelen.

Symptomen en diagnose

De symptomen van mazelen beginnen ongeveer 7 tot 14 dagen na besmetting. Het besmette kind krijgt koorts, een loopneus, keelpijn, droge hoest en rode ogen. Soms zijn de ogen gevoelig voor fel licht. Na 2 tot 4 dagen verschijnen er witte vlekjes (Koplik-vlekken) in de mond.

Een licht jeukende huiduitslag verschijnt 3 tot 5 dagen na de eerste symptomen. De uitslag begint voor en onder de oren en aan de zijkant van de hals als onregelmatige, vlakke, rode plekken die snel opzetten. De uitslag verspreidt zich binnen 1 tot 2 dagen naar de romp, armen en benen, terwijl de uitslag in het gezicht vermindert.

Op het hoogtepunt van de ziekte voelt het kind zich zeer ziek, is de uitslag uitgebreid en kan de lichaamstemperatuur boven de 40 °C komen. Na 3 tot 5 dagen daalt deze temperatuur, begint het kind zich beter te voelen en verdwijnt de resterende uitslag snel. De diagnose wordt gebaseerd op de symptomen en de kenmerkende uitslag. Er worden geen speciale onderzoeken uitgevoerd.

Ongeveer 1 op de 1000 kinderen met mazelen krijgt hersenontsteking (encefalitis). Als hersenontsteking optreedt, begint deze vaak met hoge koorts, epileptische aanvallen en coma, meestal 2 dagen tot 3 weken nadat de uitslag is verschenen. De ziekte duurt soms kort, met herstel na ongeveer een week, maar soms langer en heeft dan ernstige hersenbeschadiging of de dood tot gevolg.

Er treden echter tamelijk vaak secundaire bacteriële infecties op, zoals longontsteking (vooral bij zuigelingen) of een middenoorontsteking (otitis media). Kinderen met mazelen zijn vooral vatbaar voor infecties met streptokokkenbacteriën. In zeldzame gevallen wordt het aantal bloedplaatjes zo laag dat het kind blauwe plekken en bloedingen krijgt.

Prognose, preventie en behandeling

Bij gezonde, goed gevoede kinderen is mazelen zelden ernstig. Secundaire bacteriële infecties, vooral longontsteking, kunnen echter dodelijk zijn. In zeldzame gevallen treedt maanden of jaren later subacute scleroserende panencefalitis op. Dit is een ernstige complicatie van mazelen, die hersenbeschadiging veroorzaakt. (see Subacute scleroserende panencefalitis)

Standaardvaccinatie met het mazelenvaccin volgens het Rijksvaccinatieschema vindt plaats op een leeftijd van 14 maanden. (see Gezonde pasgeborenen en zuigelingenFigures)

Kinderen (en volwassenen) die aan mazelen zijn blootgesteld en die geen immuniteit hebben, kunnen mogelijk worden beschermd door ze binnen twee dagen na blootstelling te vaccineren. Zwangere vrouwen en zuigelingen jonger dan 1 jaar mogen niet met het vaccin worden ingeënt en krijgen ter bescherming mazelenimmunoglobulinen toegediend.

Er is geen specifieke behandeling voor mazelen. Een kind met mazelen wordt warm en rustig gehouden. Om de koorts te verlagen kan eventueel paracetamol of ibuprofen worden gegeven. Als er een secundaire bacteriële infectie ontstaat, wordt een antibioticum voorgeschreven.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Infectie met humaan-immunodeficiëntievirus (HIV)

Next: Bof

Figures
Tables
Disclaimer