THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Waterpokken

Waterpokken (varicella) is een zeer besmettelijke infectie met het varicellazostervirus die een kenmerkende, jeukende huiduitslag veroorzaakt, bestaande uit verhoogde vlekjes waarop zich blaasjes (als blaren) en korstjes vormen.

Waterpokken is een zeer besmettelijke kinderziekte. Voordat in 1995 in de Verenigde Staten een vaccin tegen waterpokken werd geïntroduceerd, had ongeveer 90% van de kinderen voor het 15e jaar waterpokken gekregen. Door vaccinatie is het aantal gevallen van waterpokken nu met 70% verminderd. In Nederland wordt niet gevaccineerd tegen waterpokken. De ziekte wordt verspreid door druppeltjes in de lucht die het varicellazostervirus bevatten. Iemand met waterpokken is kort na aanvang van de symptomen het meest besmettelijk, maar kan de ziekte nog steeds overdragen totdat de laatste blaasjes in korstjes zijn veranderd.

Patiënten met waterpokken hebben meestal alleen zweertjes op de huid en in de mond. Soms worden echter de longen, de hersenen, het hart of de gewrichten geïnfecteerd. Dergelijke ernstige infecties komen vaker voor bij pasgeborenen en volwassenen en bij mensen met een verminderde afweer.

Iemand die waterpokken heeft gehad, ontwikkelt levenslange immuniteit tegen waterpokken. Na de eerste infectie met waterpokken blijft het varicellazostervirus echter sluimerend in het lichaam aanwezig en wordt soms later in het leven gereactiveerd, waardoor gordelroos ontstaat.

Symptomen en diagnose

De symptomen beginnen 10 tot 21 dagen na besmetting. Deze omvatten onder meer lichte hoofdpijn, matige koorts, geen eetlust en een algeheel gevoel van ziekte (malaise). Jongere kinderen hebben deze symptomen meestal niet, maar bij volwassenen zijn de symptomen vaak ernstig.

Ongeveer 24 tot 36 uur na het ontstaan van de eerste symptomen verschijnt er huiduitslag in de vorm van vlakke rode vlekjes. De vlekjes verschijnen meestal eerst op de romp en het gezicht en later op de armen en benen. Sommige kinderen hebben slechts enkele vlekjes, andere hebben ze bijna overal, ook op de hoofdhuid en in de mond. Binnen 6 tot 8 uur zwelt elk plekje op, vormt een jeukend, rond, met vocht gevuld blaasje tegen een rode achtergrond en verandert uiteindelijk in een korstje. Gedurende een aantal dagen blijven vlekjes ontstaan die in blaasjes en korstjes veranderen. De vlekjes kunnen met bacteriën geïnfecteerd raken (see Introductie), waardoor de huidaandoeningen erysipelas, pyodermie, cellulitis of impetigo bullosa ontstaan. Tegen de vijfde dag ontstaan gewoonlijk geen nieuwe vlekjes meer en op het merendeel is tegen de zesde dag een korstje ontstaan. De meeste zijn binnen 20 dagen verdwenen.

Vlekjes in de mond barsten snel open en vormen open zweertjes (ulcera), die het slikken vaak pijnlijk maken. Open zweertjes kunnen ook voorkomen op de oogleden en in de bovenste luchtwegen, de endeldarm en de vagina. Vlekjes in het strottenhoofd (larynx) en de bovenste luchtwegen kunnen in sommige gevallen ernstige ademhalingsmoeilijkheden veroorzaken. De lymfeklieren in de hals kunnen groter en gevoelig worden. De ziekte is vaak gedurende 4 tot 7 dagen het hevigst.

Longinfectie doet zich voor bij 1 op de 400 mensen, vooral adolescenten en volwassenen, met hoesten en ademhalingsmoeilijkheden als gevolg. Hersenontsteking komt minder vaak voor en veroorzaakt wankelend lopen (‘dronkemansgang'), hoofdpijn, duizeligheid, verwardheid en epileptische aanvallen. Als het hart is ontstoken, kan dit soms een hartgeruis tot gevolg hebben. Gewrichtsontsteking veroorzaakt gewrichtspijn.

Drie tot 8 dagen nadat de huiduitslag is verschenen, kan het Reye-syndroom ontstaan. Dit is een zeldzame, maar zeer ernstige complicatie die vrijwel alleen bij personen jonger dan 18 jaar voorkomt.

De diagnose ‘waterpokken' kan vaak met zekerheid worden gesteld omdat de huiduitslag en de andere symptomen zeer kenmerkend zijn. Bepaling van de hoeveelheid antilichamen in het bloed en identificatie van het virus in het laboratorium zijn zelden noodzakelijk.

Preventie

In de Verenigde Staten worden kinderen vanaf 12 maanden standaard gevaccineerd tegen infectie met het varicellazostervirus. Antilichamen tegen het varicellavirus (varicellazosterimmunoglobuline) kunnen worden toegediend aan mensen met een verhoogd risico van complicaties, zoals mensen met een verminderde afweer of zwangeren, en die in contact zijn geweest met iemand met waterpokken. Isolatie van een geïnfecteerde persoon draagt ertoe bij dat de infectie zich niet kan verspreiden naar mensen die geen waterpokken hebben gehad.

Prognose en behandeling

Gezonde kinderen herstellen vrijwel altijd zonder problemen van waterpokken. In de Verenigde Staten overlijden slechts 2 op de 100.000 kinderen. Voordat de vaccinatie standaard plaatsvond, overleden er jaarlijks 100 kinderen aan complicaties van waterpokken. De infectie is ernstiger bij volwassenen, van wie 30 op de 100.000 overlijden. Waterpokken is dodelijk bij maximaal 15% van de mensen met een verminderde afweer.

Waterpokken vereisen veelal alleen behandeling van symptomen. Natte kompressen op de huid dragen bij tot verlichting van de mogelijk hevige jeuk en verminderen de neiging tot krabben, wat verspreiding van de infectie en littekenvorming kan veroorzaken. Met het oog op het risico van bacteriële infectie wordt de huid regelmatig met water en zeep gewassen, worden de handen schoongehouden en de nagels geknipt om het krabben te beperken en wordt de kleding schoon en droog gehouden. Soms worden orale geneesmiddelen gegeven, bijvoorbeeld antihistaminica, om de jeuk te verlichten. Als er een bacteriële infectie ontstaat, kunnen antibiotica nodig zijn.

Een arts kan antivirale geneesmiddelen toedienen, zoals aciclovir, valaciclovir en famciclovir, bij adolescenten en volwassenen en ook bij groepen met een verhoogd risico van complicaties (te vroeg geborenen en kinderen met een verminderde afweer). De geneesmiddelen moeten binnen 24 uur na het begin van de ziekte worden gegeven om effectief te kunnen zijn. Deze antivirale geneesmiddelen worden niet aan zwangeren gegeven.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Infecties van het centrale zenuwstelsel

Next: Erythema infectiosum

Figures
Tables
Disclaimer