THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Polyarteriitis nodosa

Polyarteriitis nodosa is een ziekte waarbij delen van middelgrote slagaders ontstoken en beschadigd raken, zodat de bloedtoevoer naar bepaalde organen en weefsels afneemt.

De ziekte ontstaat gewoonlijk op een leeftijd tussen de 40 en 50 jaar, maar kan op elke leeftijd voorkomen. Mannen hebben een driemaal zo grote kans deze aandoening te krijgen als vrouwen.

De oorzaak is onbekend, maar mogelijk wordt de aandoening veroorzaakt door reacties op bepaalde geneesmiddelen en vaccins. Virusinfecties (zoals hepatitis B) en bacteriële infecties (zoals infecties met streptokokken en Stafylokokken) lijken soms de ontsteking te activeren, maar in de meeste gevallen wordt er geen gebeurtenis of stof gevonden die de ontsteking kan hebben veroorzaakt.

Symptomen

De ziekte kan aanvankelijk een mild verloop hebben, maar kan ook snel verslechteren en binnen een paar maanden dodelijk zijn of zich sluipend tot een chronische, slopende ziekte ontwikkelen. Elk orgaan of elke combinatie van organen in het lichaam (behalve de longen) kan worden aangetast. De symptomen worden bepaald door de aangetaste organen. Vasculitis komt vaak voor in combinatie met ontstekingen van het bindweefsel, daarom zijn er ook vaak gewrichten aangetast. Spier- en gewrichtspijn komen vaak voor en de gewrichten kunnen ontstoken raken (artritis).

Koorts is een algemeen voorkomend vroeg symptoom. Ook buikpijn, een doof gevoel en tintelingen in handen en voeten, zwakte en gewichtsverlies kunnen tot de vroege symptomen behoren. Bij driekwart van de patiënten met polyarteriitis nodosa ontstaat een nierbeschadiging (omdat de bloedvaten in de nieren zijn aangetast). Dit kan leiden tot hoge bloeddruk, oedeem door het vasthouden van vocht en een verminderde urineproductie.

Wanneer bloedvaten in het maag-darmkanaal worden aangetast, kunnen delen van de darm afsterven en geperforeerd raken, waardoor een infectie in de buikholte (peritonitis), ernstige pijn, bloederige diarree en hoge koorts kunnen worden veroorzaakt. Als de bloedvaten van het hart worden aangetast, kunnen pijn op de borst en hartinfarct het gevolg zijn. Ontstoken bloedvaten in de hersenen kunnen hoofdpijn, toevallen en hallucinaties veroorzaken. Door beschadiging van de bloedvaten in de lever kan deze ernstig beschadigd raken. Bloedvaten in de huid kunnen bij aanraking bobbelig en onregelmatig aanvoelen. Soms vormen zich zweren in de huid boven de bloedvaten.

Diagnose en behandeling

Er is geen bloedonderzoek dat de diagnose ‘polyarteriitis nodosa' kan bevestigen. De arts vermoedt dat het om deze aandoening gaat wanneer de combinatie van symptomen en laboratoriumonderzoek niet op een andere manier kan worden verklaard. Een dergelijk vermoeden ontstaat bijvoorbeeld wanneer een voorheen gezonde man van middelbare leeftijd koorts en neurologische symptomen gaat vertonen, zoals een plaatselijk optredend doof gevoel, tinteling of verlamming. De diagnose kan door een biopsie van een aangetast bloedvat worden bevestigd. Een biopsie van de lever of nier kan ook noodzakelijk zijn. Op röntgenfoto's die worden genomen nadat er contrastvloeistof in de slagaders is ingespoten, kunnen uitstulpingen (aneurysma's) op de wand van de aangetaste slagaders zichtbaar zijn.

Zonder behandeling overleeft slechts 33% van de patiënten het eerste jaar, 88% overlijdt binnen vijf jaar. Door een agressieve behandeling kan overlijden aan deze ziekte worden uitgesteld of voorkomen.

Het gebruik van elk geneesmiddel dat de aandoening kan hebben uitgelokt, moet worden gestaakt. Elke andere factor die mogelijk de aandoening kan hebben veroorzaakt (zoals een infectie), moet worden behandeld.

Door het gebruik van hoge doses corticosteroïden (zoals prednison) kan worden voorkomen dat de aandoening erger wordt. Bij ongeveer eenderde van de patiënten treedt daardoor een symptoomvrije periode op. Omdat er gewoonlijk gedurende langere tijd behandeling met corticosteroïden noodzakelijk is en omdat een dergelijke langdurige behandeling tot aanzienlijke bijwerkingen kan leiden, wordt de dosis verminderd zodra de symptomen afnemen. Als de corticosteroïden de ontsteking niet voldoende verminderen, kunnen ze worden vervangen door of aangevuld met geneesmiddelen die het immuunsysteem onderdrukken (immunosuppressiva), zoals cyclofosfamide. Vaak zijn er andere behandelingen nodig, zoals die tegen hoge bloeddruk, om beschadiging van inwendige organen te voorkomen.

Zelfs wanneer de ziekte wordt behandeld, kunnen verscheidene vitale organen bezwijken of kan er een verzwakt bloedvat scheuren. Nierinsufficiëntie is een veelvoorkomende doodsoorzaak. Er kunnen (mogelijk fatale) infecties optreden doordat het gebruik van corticosteroïden en immunosuppressiva het vermogen van het lichaam om infecties te bestrijden vermindert.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Introductie

Next: Arteriitis temporalis

Figures
Tables
Disclaimer