THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Veiligheidsoverwegingen

Veiligheid is van primair belang wanneer het CBG overweegt een geneesmiddel dat voorheen alleen op recept verkrijgbaar was, de status van vrij verkrijgbaar geneesmiddel toe te kennen. Alle geneesmiddelen kennen voordelen en risico's. Als mensen van de voordelen van een geneesmiddel willen profiteren, moet ook een bepaald risico worden geaccepteerd. Het is echter moeilijk om te bepalen wat een aanvaardbaar risico is.

De veiligheid van een geneesmiddel is afhankelijk van het juiste gebruik ervan. Bij zelfzorgmiddelen is een juist gebruik vaak afhankelijk van de zelfdiagnose van de gebruiker, die echter fout kan zijn. De meeste gevallen van hoofdpijn zijn bijvoorbeeld niet gevaarlijk, maar in zeldzame gevallen is hoofdpijn een vroege waarschuwing van een hersentumor of een hersenbloeding. Zo kan ook een ernstige aanval van wat lijkt op zuurbranden een waarschuwing zijn van een dreigend hartinfarct. Uiteindelijk moet iemand zijn gezond verstand gebruiken bij het bepalen of een symptoom of kwaal ongevaarlijk is of dat een arts moet worden gewaarschuwd.

Bij aankoop van een zelfzorgmiddel moeten de instructies zorgvuldig worden doorgelezen en opgevolgd. Aangezien dezelfde merknaam kan worden gebruikt voor bijvoorbeeld een toedieningsvorm met directe of met gereguleerde (langzame) afgifte, moet bij aankoop steeds de bijsluiter worden gecontroleerd en op de dosering worden gelet. Het is gevaarlijk om zomaar aan te nemen dat de dosering hetzelfde is gebleven. Omdat verschillende preparaten met dezelfde merknaam ook verschillende bestanddelen kunnen bevatten, is het belangrijk om de bestanddelen op de verpakking te controleren om zo te bepalen welk product voor het specifieke probleem het geschiktst is. Zo is er een flink aantal verschillende Otrivin-preparaten met verschillende bestanddelen en sterkten. Ook de veel gebruikte pijnstiller Panadol is in meerdere combinatiepreparaten met verschillende samenstelling verkrijgbaar. De door het CBG verplicht gestelde beschrijving van de samenstelling en bijsluiters van zelfzorgmiddelen kunnen mensen helpen om te begrijpen wat de voordelen en risico's van een geneesmiddel zijn en hoe het geneesmiddel moet worden gebruikt.

Vaak worden op de verpakking van zelfzorgmiddelen niet alle mogelijke bijwerkingen vermeld. Hierdoor gaan veel mensen ervan uit dat deze geneesmiddelen weinig of helemaal geen bijwerkingen hebben. De bijsluiter van een pijnstiller waarschuwt bijvoorbeeld alleen dat het middel bij pijn niet langer dan 10 dagen mag worden gebruikt. De mogelijke ernstige bijwerkingen die bij langdurig gebruik kunnen optreden (zoals levensbedreigende bloedingen van het maag-darmkanaal) worden echter alleen in de bijsluiter vermeld. Het is dus mogelijk dat mensen met chronische pijn of ontstekingen het geneesmiddel langdurig gebruiken zonder dat ze zich realiseren dat dit tot ernstige problemen kan leiden.

illustrative-material.sidebar 1

Richtlijnen voor het kiezen en gebruiken van zelfzorgmiddelen
  • De zelfdiagnose moet zo nauwkeurig mogelijk zijn. Ga er niet van uit dat het probleem iets is wat ‘heerst'.
  • Kies een product vanwege de gunstige inwerking van de bestanddelen op de aandoening en niet omdat het product een bekende merknaam heeft.
  • Kies een product met bestanddelen voor zo weinig mogelijk verschillende symptomen. Bij producten die alle mogelijke symptomen proberen te verlichten, wordt de patiënt waarschijnlijk aan onnodige geneesmiddelen blootgesteld. Deze middelen brengen extra risico's met zich mee en zijn duurder.
  • Lees zorgvuldig de informatie op de verpakking voor de juiste dosis en voorzorgsmaatregelen, waaronder voor welke aandoeningen het geneesmiddel een slechte keus zou zijn.
  • Vraag bij twijfel een apotheker of arts wat het meest geschikte bestanddeel of product is.
  • Laat een apotheker nagaan welke mogelijke interacties er zijn met andere geneesmiddelen die worden gebruikt.
  • Vraag een apotheker of drogist om de mogelijke bijwerkingen aan te geven.
  • Neem niet meer in dan de aanbevolen dosis.
  • Neem een zelfzorgmiddel niet langer in dan de maximale periode die op de verpakking staat vermeld. Staak het gebruik van het geneesmiddel als de symptomen verergeren.
  • Houd alle geneesmiddelen, ook de zelfzorgmiddelen, buiten het bereik van kinderen.

illustrative-material.sidebar 2

De informatie op de verpakking van een geneesmiddel

Zelfzorgmiddelen moeten zijn voorzien van een beschrijving waarop wordt uitgelegd wat de voordelen en risico's van het geneesmiddel zijn en hoe het geneesmiddel moet worden gebruikt. Als eerste worden de werkzame bestanddelen vermeld, gevolgd door toepassingen, waarschuwingen, aanwijzingen voor gebruik, andere informatie en onwerkzame bestanddelen.

Werkzaam bestanddeel: het geneesmiddel zelf is het werkzame bestanddeel. Combinatieproducten hebben meer dan één werkzaam bestanddeel. De generieke naam van het geneesmiddel wordt vermeld met de hoeveelheid geneesmiddel per tablet, capsule of dosiseenheid. Hetzelfde generieke geneesmiddel kan worden verkocht onder verschillende handelsnamen (merknamen).

Toepassingen: hier worden symptomen of aandoeningen vermeld waarvoor het geneesmiddelproduct wordt aanbevolen.

Waarschuwingen: hier worden factoren vermeld die de verwachte reactie op het geneesmiddel kunnen veranderen, meestal in vier gedeelten.

Er worden aandoeningen vermeld die het gebruik van het geneesmiddel problematischer of onveiliger kunnen maken. Dit gedeelte heeft betrekking op interacties tussen geneesmiddel en ziekten.

Andere geneesmiddelen worden vermeld die de werking of veiligheid van het geneesmiddel negatief kunnen beïnvloeden. Dit gedeelte heeft betrekking op interacties tussen geneesmiddelen.

Er wordt ingegaan op veelvoorkomende bijwerkingen, voedingsstoffen die de werking of veiligheid van het geneesmiddel negatief kunnen beïn-

vloeden (interacties tussen geneesmiddel en voedingsstoffen) en speciale voorzorgsmaatregelen die moeten worden genomen (zoals niet autorijden tijdens het gebruik van het geneesmiddel).Ook worden speciale waarschuwingen gegeven voor vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven en voor kinderen. Ook is hier aangegeven wat moet worden gedaan in het geval van een overdosis.

Aanwijzingen voor het gebruik: hier is voor verschillende leeftijdsgroepen aangegeven hoeveel geneesmiddel moet worden gebruikt en hoe vaak het geneesmiddel moet worden ingenomen. Dit is omdat lichaamsomvang en leeftijd, naast andere factoren, bepalen hoe iemand op een geneesmiddel reageert.

Overige informatie: hier worden speciale instructies gegeven, zoals hoe het geneesmiddel moet worden bewaard om te voorkomen dat het bederft.

Onwerkzame bestanddelen: behalve het geneesmiddel bevatten geneesmiddelproducten (de tabletten, capsules of andere preparaten die de consument koopt) stoffen die worden toegevoegd om de toediening van het geneesmiddel te vergemakkelijken, zoals bestanddelen die het geneesmiddel massa of een aangename smaak of kleur geven. Producten met hetzelfde werkzame bestanddeel kunnen verschillende onwerkzame bestanddelen bevatten. Onwerkzame bestanddelen zijn meestal onschadelijk, maar een aantal van deze stoffen kan bij sommige mensen een allergische reactie veroorzaken. Deze mensen dienen producten te gebruiken die zonder deze bestanddelen zijn gemaakt.

illustrative-material.table-short 1

OVERWEGINGEN BIJ HET OPNIEUW INDELEN VRIJGEVEN) VAN EEN GENEESMIDDEL
  • veiligheid
  • Welke schadelijke effecten (ook die bij verkeerd gebruik) kan het geneesmiddel veroorzaken?
  • Leidt het geneesmiddel tot afhankelijkheid?
  • Wegen de voordelen van vrije verkoop op tegen de nadelen?
  • eenvoudige diagnose en behandeling
  • Kan de gemiddelde patiënt de aandoening vaststellen waarvoor het geneesmiddel is bedoeld?
  • Kan de gemiddelde patiënt deze aandoening zonder de hulp van een arts of andere zorgverlener behandelen?
  • etikettering
  • Kunnen passende instructies voor het gebruik worden opgesteld?
  • Kunnen waarschuwingen tegen onveilig gebruik worden opgesteld?
  • Is de etikettering voor de gemiddelde patiënt begrijpelijk?

Met toestemming overgenomen uit de FDA's Review of OTC Drugs, het Handbook of Nonprescription Drugs, tiende editie, pagina 29, © 1993 door de American Pharmaceutical Association.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Historische achtergrond

Next: Pijnstillers en ontstekingsremmende geneesmiddelen

Figures
Tables
Disclaimer