THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Introductie

De mens heeft een lichaamstemperatuur die minimaal varieert (ongeveer één graad warmer of kouder dan 37 °C), zelfs bij grote schommelingen van de omgevingstemperatuur. Het lichaam functioneert alleen normaal als de inwendige temperatuur binnen dit bereik blijft. Een te hoge of te lage lichaamstemperatuur kan ernstige beschadiging van de organen en zelfs de dood tot gevolg hebben.

Het lichaam regelt de temperatuur door een evenwicht te zoeken tussen warmteproductie en warmteverlies. Het lichaam produceert warmte onder meer via chemische reacties (stofwisseling of metabolisme) die hoofdzakelijk het gevolg zijn van de omzetting van voedingsstoffen in energie. Warmte wordt verder geproduceerd door de spieractiviteit tijdens lichamelijke inspanning. Het lichaam koelt zichzelf af door warmte af te staan, voornamelijk door warmte-uitstraling en transpiratie. Warmte-uitstraling, waarbij de warmte van een warm naar een kouder gebied stroomt, is de belangrijkste bron van warmteverlies wanneer het lichaam warmer is dan de omgeving. Bij transpiratie produceren de zweetklieren vocht dat verdampt waardoor de huid afkoelt. Transpiratie is de belangrijkste vorm van warmteverlies wanneer de omgeving warmer is dan het lichaam en tijdens lichamelijke inspanning. Luchtvochtigheid (de aanwezigheid van vocht in de lucht) heeft echter een vertragend effect op de waterverdamping en vermindert zo de effectiviteit van transpiratie. Bij warm, vochtig weer kan de warmteafgifte dan ook moeizamer verlopen.

Warmteletsel wordt veroorzaakt door een overproductie van warmte of door een te gering warmteverlies. Door overmatig transpireren als gevolg van warmte ontstaat er een tekort aan vocht en zouten (elektrolyten) in het lichaam, waardoor de bloeddruk te laag kan worden en er pijnlijke spierkrampen kunnen optreden. Welk type warmteletsel precies ontstaat, is afhankelijk van de ernst van het vocht- en zouttekort in het lichaam. Hittekramp wordt veroorzaakt door een licht tot vrij ernstig tekort en hitte-uitputting door een vrij ernstig tot ernstig tekort. Een hitteberoerte (zonnesteek), het gevaarlijkste type warmteletsel, is vaak het gevolg van een ernstig tekort. Dit komt vaker voor bij oudere mensen, die relatief vaker diuretica gebruiken, waardoor sneller elektrolytstoornissen en uitdroging ontstaan.

Ineffectief warmteverlies doet zich doorgaans voor onder warme, vochtige omstandigheden. Bij ineffectief warmteverlies speelt een aantal factoren een belangrijke rol. Zware, dichte, waterbestendige kleding die niet ademt (en dus moeilijk lucht of vocht doorlaat) voorkomt dat transpiratievocht op de huid kan verdampen en bemoeilijkt daardoor de afkoeling. Transpiratie kan worden geremd door bepaalde geneesmiddelen, meestal antipsychotica of anticholinergica (see Geneesmiddelen bij ouderenSidebar), door bepaalde aandoeningen die de huid aantasten, zoals taaislijmziekte (cystische fibrose), sclerodermie, psoriasis en eczeem, en door ernstige zonnebrand. Zwaarlijvigheid remt de transpiratie eveneens, doordat het hart meer werk moet verzetten en de reserves die nodig zijn om de pompfunctie voor het transpireren te versterken al zijn aangesproken. Een dikke vetlaag vertraagt bovendien het warmteverlies uit de inwendige organen, die bij langdurige blootstelling aan warmte beschadigd kunnen raken. Alcohol werkt verstorend op de logische handelingen die warmteletsel kunnen voorkomen. Iemand die dronken is, zoekt dan bijvoorbeeld geen koele omgeving op, trekt dikke kleding niet uit of vergeet de airconditioning aan te zetten.

Extreme warmteproductie is meestal het gevolg van koorts, een te snel werkende schildklier, extreme lichamelijke inspanning of bepaalde stimulerende middelen, zoals cocaïne, amfetaminen of neuroleptica (het zogenoemde ‘maligne neurolepticasyndroom'). Overmatige spieractiviteit is een eigen keuze of het gevolg van medische aandoeningen als een epileptische aanval, grote opwinding of ontwenningsverschijnselen na alcohol- of drugsgebruik.

De kans op warmteletsel neemt toe wanneer iemand plotseling aan hitte wordt blootgesteld, bijvoorbeeld wanneer een kind op een warme zomerdag in een afgesloten auto wordt achtergelaten. Wanneer iemand langdurig aan warme en vochtige omstandigheden wordt blootgesteld, stelt het lichaam zich daar geleidelijk op in en is het beter in staat om de lichaamstemperatuur op peil te houden. Dit proces noemt men ‘acclimatisering'. Jonge of lichamelijk actieve mensen acclimatiseren niet sneller dan ouderen of lichamelijk inactieve mensen.

Preventie

Gezond verstand gebruiken is de beste manier om warmteletsel te voorkomen. Zo moet zware inspanning in een zeer warme omgeving worden vermeden. Bij warm, vochtig weer is het het beste om lichte, los zittende kleding van ademende stof (die lucht en vocht gemakkelijk doorlaat) als katoen te dragen. Verlies van vocht en zouten door transpiratie kan worden gecompenseerd door het gebruik van licht gezouten voeding en dranken, zoals gezouten tomatensap of koude bouillon. Veel in de handel verkrijgbare drankjes bevatten extra zout. Om de vochtvoorraad weer op peil te brengen is het belangrijk om ook te blijven drinken nadat de dorst is gelest. Wanneer inspanning in een warme omgeving onvermijdelijk is, drink dan veel en koel de huid regelmatig af door deze met koud water te bevochtigen en zo de lichaamstemperatuur vrijwel normaal te houden.

Bij mensen die aan buitensporten doen en grote hoeveelheden water drinken, kan de natriumspiegel in het bloed te laag worden. Dit probleem kan worden verkleind door inname van zout, desnoods in de vorm van zout junkfood, in combinatie met water.

In afgesloten, slecht geventileerde ruimten, zoals een auto, kan de temperatuur snel oplopen. Bij warm weer kan de binnentemperatuur van een afgesloten auto binnen een kwartier oplopen van tot 50 °C. Laat kinderen en huisdieren daarom nooit in dergelijke omstandigheden achter, zelfs niet voor enkele minuten.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Introductie

Next: Hittekrampen

Figures
Tables
Disclaimer