THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Prikkelbaredarmsyndroom

Het prikkelbaredarmsyndroom (irritable bowel syndrome, spastisch colon) is in feite een stoornis in de spontane beweeglijkheid van het gehele spijsverteringskanaal en veroorzaakt buikpijn, obstipatie of diarree.

Bij deze aandoening is het spijsverteringskanaal bijzonder gevoelig voor veel prikkels. Stress, dieet, geneesmiddelen, hormonen en licht irriterende stoffen kunnen ertoe leiden dat het spijsverteringskanaal zich abnormaal samentrekt, waardoor meestal diarree ontstaat. Tussen aanvallen van diarree kunnen perioden van obstipatie voorkomen. Het prikkelbaredarmsyndroom komt driemaal vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.

De hersenen hebben een grote invloed op het spijsverteringsstelsel. Stress, angst, depressie, vrees en nagenoeg elke sterke emotie kan leiden tot diarree, obstipatie en andere veranderingen in de darmfunctie en kan een opvlamming (aanval) van het prikkelbaredarmsyndroom verergeren.

Tijdens een opvlamming worden de samentrekkingen van het spijsverteringskanaal steeds krachtiger en frequenter, waardoor voedsel en ontlasting steeds sneller door de dikke darm bewegen en vaak diarree optreedt. De sterke samentrekkingen van de dikke darm veroorzaken een soort kramp en de gevoeligheid van de receptoren in de dikke darm die oprekking en druk waarnemen neemt toe. Deze opvlammingen ontstaan vrijwel altijd als de patiënt wakker is en zijn zelden de aanleiding dat de patiënt ontwaakt uit zijn slaap.

Bij sommige mensen moet de oorzaak worden gezocht in calorierijke maaltijden of een vetrijk dieet. Bij anderen worden de symptomen erger na het consumeren van tarwe, zuivelproducten, koffie, thee of citrusvruchten, maar het is niet duidelijk of er een feitelijk oorzakelijk verband bestaat. Weer anderen hebben de ervaring dat een opvlamming van het prikkelbaredarmsyndroom kan worden gestimuleerd wanneer zij na een te lange periode zonder voedsel te snel of te veel te eten.

Symptomen

De symptomen worden doorgaans opgewekt door het eten van voedsel (vaak door te snel of te veel te eten). Een paar minuten later ontstaan diarree en pijn. De diarree kan plotseling opkomen en met een extreme aandrang gepaard gaan. Soms is de aandrang zo sterk dat de patiënt de wc niet op tijd kan bereiken en de ontlasting niet langer kan ophouden. De diarree doet zich zelden 's nachts voor. Soms is er afwisselend obstipatie en diarree. De ontlasting bevat vaak slijm. De pijn kan optreden in aanvallen van aanhoudende, zeurende pijn, of als kramp, meestal in de onderbuik. De patiënt kan last hebben van een opgeblazen gevoel, gasvorming, misselijkheid, hoofdpijn, vermoeidheid, depressie, angst en concentratiestoornissen. Defecatie zal vaak de pijn verlichten. De symptomen kunnen tijdens periodes van stress verergeren.

Diagnose

De meeste mensen met het prikkelbaredarmsyndroom lijken gezond. Lichamelijk onderzoek levert doorgaans geen bijzonderheden op, behalve dat er soms sprake is van drukpijn rond de dikke darm. De arts zal gewoonlijk een aantal onderzoeken uitvoeren, zoals bloedonderzoek, onderzoek van de ontlasting en sigmoïdoscopie, om het prikkelbaredarmsyndroom te onderscheiden van de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa, collagene en lymfocytaire colitis en van de vele andere aandoeningen die ook pijn in de buik en veranderingen in het defecatiepatroon kunnen veroorzaken. De resultaten van deze onderzoeken zijn doorgaans normaal, hoewel de ontlasting waterig kan zijn. De resultaten van sigmoïdoscopie, die spasmen en pijn kan veroorzaken, zijn normaal. Soms wordt nog nader onderzoek uitgevoerd, zoals echoscopie van de buik, röntgenonderzoek van de darmen of coloscopie.

Behandeling

De behandeling voor het prikkelbaredarmsyndroom verschilt van persoon tot persoon. Mensen die weten dat bepaalde voedingsmiddelen of vormen van stress de symptomen kunnen oproepen, moeten deze mijden. Bij de meeste mensen, vooral degenen die een neiging tot obstipatie hebben, draagt regelmatige lichamelijke activiteit bij aan het normaal functioneren van het spijsverteringskanaal.

Over het algemeen is een normaal dieet het beste. Veel mensen kunnen beter frequent kleinere maaltijden eten dan minder frequent grotere maaltijden (bijvoorbeeld vijf of zes kleine maaltijden in plaats van drie grote maaltijden per dag). Mensen bij wie de buik uitzet (distensie) en die last hebben van winderigheid (flatulentie) moeten bonen, kool en ander moeilijk verteerbare voedingsmiddelen mijden. Het is niet goed om grote hoeveelheden sorbitol, een kunstmatige zoetstof in dieetvoedsel, in bepaalde geneesmiddelen en in kauwgom, te gebruiken. Fructose, een veelvoorkomend bestanddeel van fruit, bessen en sommige planten, mag slechts in kleine hoeveelheden worden geconsumeerd. Sommige mensen hebben baat bij een vetarm dieet. Mensen met zowel het prikkelbaredarmsyndroom als lactose-intolerantie moeten zuivelproducten mijden.

Sommige mensen met het prikkelbaredarmsyndroom kunnen hun toestand verbeteren door meer vezels te eten. Ze kunnen bijvoorbeeld bij elke maaltijd een eetlepel ruwe zemelen met veel water en andere dranken nemen of psylliumsupplementen met twee glazen water. Door extra vezels in het dieet kunnen bepaalde symptomen echter verergeren, bijvoorbeeld flatulentie en het opgeblazen gevoel.

Geneesmiddelen die de werking van het spijsverteringskanaal vertragen (antispasmodica), worden vaak voorgeschreven, maar zijn niet bij alle patiënten met het prikkelbaredarmsyndroom effectief gebleken. Middelen tegen diarree zijn zinvol voor mensen met diarree. Aromatische oliën, zoals pepermuntolie, helpen vaak bij symptomen als flatulentie en krampen.

Als een psychisch probleem als oorzaak wordt vastgesteld, kan behandeling van deze stoornis de symptomen van het prikkelbaredarmsyndroom verlichten. Bij een dergelijke behandeling kan gebruik worden gemaakt van antidepressiva, lichte tranquillizers, psychotherapie, hypnose en gedragstherapie.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Diarree

Next: Fecale incontinentie

Figures
Tables
Disclaimer