THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results
In This Topic
Introductie
Back to Top

Section

Subject

Topics

Introductie

De zuurgraad, gemeten als pH, is een belangrijk kenmerk van het bloed. De pH is de negatieve logaritme van waterstofionen. Hoe meer waterstofionen, dat wil zeggen hoe hoger de zuurgraad, des te lager de pH. Hoe minder waterstofionen (lage zuurgraad), des te hoger de pH. De zuurgraad van het lichaam neemt toe wanneer de concentratie van zure verbindingen in het lichaam stijgt (door verhoogde inname of productie of door verlaagde uitscheiding) of wanneer de concentratie van basische (alkalische) verbindingen in het lichaam daalt (door een verlaagde inname of productie of door verhoogde uitscheiding). De basiciteit van het lichaam (in dit geval ook de pH) neemt toe bij het omgekeerde van deze processen. Het evenwicht tussen de zuurheid en basiciteit in het lichaam wordt het ‘zuur-basenevenwicht' genoemd.

Het zuur-basenevenwicht van het bloed wordt nauwkeurig geregeld omdat zelfs een geringe afwijking van de normale waarden de werking van veel organen ernstig kan verstoren. Het lichaam beschikt over verschillende mechanismen om het zuur-basenevenwicht van het bloed te regelen.

Een van de mechanismen die het lichaam gebruikt om de pH van het bloed te regelen, is het afgeven van kooldioxide via de longen. Kooldioxide, dat licht zuur is, is een afvalproduct van de zuurstofstofwisseling (onontbeerlijk voor alle cellen) en wordt daardoor onafgebroken door de cellen gevormd. Zoals alle afvalproducten wordt kooldioxide uitgescheiden in het bloed. Het bloed voert het kooldioxide naar de longen, waar het wordt uitgeademd. Naarmate de kooldioxideconcentratie in het bloed stijgt, neemt de pH van het bloed af. De hersenen regelen de hoeveelheid uitgeademd kooldioxide door het ritme en de diepte van de ademhaling aan te passen. De hoeveelheid uitgeademd kooldioxide, en dus de pH van het bloed, neemt toe wanneer de ademhaling sneller en dieper wordt. Door ritme en diepte van de ademhaling aan te passen, kunnen de hersenen en de longen de pH van het bloed van minuut tot minuut regelen.

Ook de nieren kunnen de pH van het bloed beïnvloeden, door een overmaat aan zuren of basen uit te scheiden. De nieren kunnen tot op zekere hoogte de hoeveelheid uitgescheiden zuur of base aanpassen, maar omdat deze aanpassing bij de nieren langzamer verloopt dan bij de longen, vraagt deze correctie doorgaans enkele dagen.

Nog een ander mechanisme voor het regelen van de pH van het bloed is het gebruik van buffersystemen, die plotselinge wijzigingen van de zuurgraad voorkomen. De pH-buffers bestaan uit combinaties van een zwak zuur en een zwakke base, die bij een normale pH in evenwicht zijn. De pH-buffers beperken veranderingen in de pH van een oplossing op chemische wijze tot een minimum door de verhouding van zuren en basen aan te passen. De belangrijkste pH-buffer in het bloed maakt gebruik van koolzuur (een zwak zuur dat wordt gevormd door het in het bloed opgeloste kooldioxide) en bicarbonaationen (de daarmee overeenkomende zwakke base).

illustrative-material.sidebar 1

Belangrijke oorzaken van metabole acidose en metabole alkalose

metabole acidose

  • nierfalen
  • renale tubulaire acidose (een nierafwijking)
  • diabetische ketoacidose (ophoping van ketonen)
  • lactaatacidose (ophoping van melkzuur)
  • gifstoffen als ethyleenglycol, methanol, paraldehyde, acetazolamide, ammoniumchloride of een overdosis aan acetylsalicylzuur (aspirine).
  • verlies van basen als bicarbonaat via het spijsverteringskanaal als gevolg van diarree, een ileostoma (kunstmatige opening ofwel stoma van de dunne darm naar buiten) of een colostoma (kunstmatige opening ofwel stoma van de dikke darm naar buiten)
metabole alkalose
  • gebruik van vochtafdrijvende middelen (thiaziden, furosemide, etacrynezuur)
  • zuurverlies door braken of door leegpompen van de maag
  • overactieve bijnier (syndroom van Cushing of gebruik van corticosteroïden)

Acidose en alkalose zijn de twee verstoringen die het gevolg zijn van afwijkingen in het zuur-basenevenwicht. Bij acidose bevat het bloed te veel zuur (of te weinig base), wat leidt tot een daling van de pH van het bloed. Bij alkalose bevat het bloed te veel base (of te weinig zuur), wat leidt tot een stijging van de pH van het bloed. Acidose en alkalose zijn geen ziekten op zich, maar eerder het gevolg van een hele reeks aandoeningen. Acidose of alkalose vormen voor de arts een belangrijke aanwijzing voor een ernstig probleem.

Acidose en alkalose worden afhankelijk van de hoofdoorzaak ingedeeld als metabool (verband houdend met de stofwisseling) of respiratoir (verband houdend met de ademhaling). Metabole acidose en metabole alkalose worden veroorzaakt door een verstoord evenwicht bij de vorming van zuren of basen en de uitscheiding daarvan door de nieren. Respiratoire acidose en respiratoire alkalose worden hoofdzakelijk veroorzaakt door long- of ademhalingsaandoeningen.

illustrative-material.sidebar 2

Wat is de bloed-pH?

De zuurheid en basiciteit van het bloed worden uitgedrukt op de pH-schaal, die loopt van 0 (sterk zuur) tot 14 (sterk basisch of alkalisch). Een pH van 7,0, in het midden van deze schaal, is neutraal. Bloed is normaal licht basisch, met een pH-waarde tussen 7,35 en 7,45.

Om goed te functioneren zorgt het lichaam dat de bloed-pH dicht in de buurt van 7,4 blijft.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Introductie

Next: Acidose

Figures
Tables
Disclaimer