THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Mononeuropathie

Mononeuropathie is beschadiging van één enkele perifere zenuw.

De meest voorkomende oorzaak van mononeuropathie is lichamelijk letsel. Dit letsel wordt vaak veroorzaakt door aanhoudende druk op een zenuw die dicht onder het lichaamsoppervlak loopt in de buurt van een benig uitsteeksel, zoals elleboog, schouder, pols of knie. Druk die tijdens een lange diepe slaap op een zenuw wordt uitgeoefend (vooral bij alcoholisten) kan voldoende zijn om een zenuw te beschadigen. De druk kan worden veroorzaakt door een slecht passend gipsverband, onjuist gebruik van krukken en een langdurige verkrampte houding, zoals bij tuinieren of kaartspelen, waarbij de ellebogen op het tafelblad rusten. Een dergelijke beschadiging kan ook optreden bij mensen onder narcose tijdens een operatie, bij bedlegerige mensen (vooral ouderen) en bij mensen met een verlamming.

Minder vaak voorkomende oorzaken van zenuwbeschadiging zijn zware lichamelijke activiteit, een ongeluk, langdurige blootstelling aan hitte of koude of bestraling bij kanker. Door herhaald letsel, zoals door het stevig vasthouden van een klein stuk gereedschap of door overmatige trilling van een pneumatische hamer, kunnen de zenuwen ook beschadigd raken. Infectieziekten als lepra en de ziekte van Lyme kunnen een zenuw beschadigen en zo mononeuropathie veroorzaken. Mononeuropathie kan worden veroorzaakt doordat een tumor direct in een zenuw groeit. Ook sommige toxische stoffen en sommige geneesmiddelen kunnen neuropathie veroorzaken.

Bepaalde perifere zenuwen zijn gevoeliger voor verwonding dan andere. Voorbeelden hiervan zijn de nervus medianus in de pols (leidt tot het carpaletunnelsyndroom (see Carpaletunnelsyndroom)), de nervus ulnaris in de elleboog, de nervus radialis in de bovenarm en de nervus peroneus, net onder de knie.

Uitval van de nervus ulnaris: de nervus ulnaris loopt dicht onder het huidoppervlak bij de elleboog. Deze zenuw wordt gemakkelijk beschadigd door herhaaldelijk leunen op de elleboog of soms door abnormale botgroei op die plaats. Dit leidt tot uitval van de nervus ulnaris met tintelingen en spierzwakte in de hand. Ernstige, chronische uitval van de nervus ulnaris kan leiden tot spieratrofie (slinken van de spier) en tot een misvormde (klauw)hand, waarbij de spieren verstijven waardoor de vingers in een gekromde positie gefixeerd raken. De beschadigde zenuw kan worden gelokaliseerd door middel van zenuwgeleidingsonderzoek (see Zenuwgeleidingsonderzoek).

Omdat operatief herstel vaak weinig succes heeft, wordt de aandoening doorgaans met fysiotherapie behandeld, waardoor verstijving van de spieren wordt voorkomen. Druk op de elleboog moet worden vermeden.

Uitval van de nervus radialis: de nervus radialis loopt langs de onderzijde van het bot in de bovenarm. Langdurige samendrukking van deze zenuw leidt tot uitval van de nervus radialis. De aandoening wordt soms ‘zaterdagavondverlamming' genoemd omdat deze voorkomt bij mensen die veel drinken (vaak in het weekeinde) en dan in een diepe slaap vallen, met de arm over de rugleuning van een stoel of bijvoorbeeld onder het hoofd van hun partner. Door beschadiging van de zenuw verzwakken de pols en de vingers, zodat de hand bij de pols slap omlaag hangt met de vingers gebogen (een zogenaamde ‘valhand' of dropping hand). Soms kan de rug van de hand gevoelloos worden. Meestal verdwijnen de uitvalsverschijnselen zodra de druk wordt weggenomen.

illustrative-material.sidebar 1

Wanneer de voet slaapt

Een slapende voet kan als een tijdelijke neuropathie worden beschouwd. De voet slaapt wanneer de zenuw die de voet innerveert, wordt samengedrukt. De samendrukking beïnvloedt de bloedtoevoer naar de bewuste zenuw, waarop deze abnormale prikkels afgeeft (tintelingen), een zogenaamde ‘paresthesie'. Door te bewegen wordt de samendrukking ongedaan gemaakt en de bloedtoevoer herstelt zich. Hierdoor functioneert de zenuw weer normaal en verdwijnt het tintelende gevoel.

Uitval van de nervus peroneus: de nervus peroneus loopt dicht onder het huidoppervlak aan de buitenkant van de kuit vlak bij de knieholte. Samendrukking van deze zenuw leidt tot uitvalsverschijnselen. Door deze aandoening raken de spieren waarmee de voet wordt opgetild verzwakt, zodat de voet niet naar boven kan worden gebogen (een aandoening die ‘klapvoet' wordt genoemd). Deze aandoening komt het meest voor bij magere, bedlegerige mensen, bij mensen die verkeerd in een rolstoel zijn vastgezet en bij mensen die de gewoonte hebben om lang met hun benen gekruist te zitten. De behandeling bestaat uit het vermijden van druk op de zenuw, bijvoorbeeld door niet met het ene been over het andere te zitten.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Thoraxapertuursyndromen

Next: Mononeuritis multiplex

Figures
Tables
Disclaimer