THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Hersenabces

Een hersenabces is een plaatselijke ophoping van pus in de hersenen.

Hersenabcessen komen tamelijk zelden voor. Ze kunnen het gevolg zijn van een infectie die zich vanuit een andere plaats in het hoofd heeft uitgebreid (zoals een kies, de neus of een oor), van een hoofdwond tot in de hersenen of van een infectie elders in het lichaam die met het bloed is meegevoerd. Veel bacteriesoorten, waaronder Staphylococcus aureusen Bacteroides fragilis, kunnen een hersenabces veroorzaken. Toxoplasma gondii(see Toxoplasmose), een eencellig organisme, is een veelvoorkomende oorzaak van hersenabcessen bij aidspatiënten.

Door een hersenabces kan het omliggende hersenweefsel opzwellen, waardoor de druk binnen de schedel toeneemt. Hoe groter het abces, des te groter de zwelling en de druk.

Symptomen en diagnose

Een hersenabces kan allerlei symptomen veroorzaken, afhankelijk van zijn plaats en grootte en van de mate van de ontsteking en zwelling rond het abces. Symptomen zijn onder meer hoofdpijn, misselijkheid, braken, slaperigheid, epileptische aanvallen, persoonlijkheidsveranderingen en andere aanwijzingen voor een gestoorde hersenfunctie. Deze symptomen kunnen in de loop van enkele dagen of weken ontstaan. Een patiënt kan aanvankelijk last hebben van koorts en rillingen, maar deze symptomen verdwijnen naarmate het lichaam de infectie verder bestrijdt.

Wanneer een hersenabces wordt vermoed, is computertomografie (CT) of magnetische kernspinresonantie (MRI) de beste onderzoeksmethode. Op een CT- of een MRI-scan is de afwijking goed te zien. Het abces kan echter ook op een hersentumor of beschadiging door een cerebrovasculair accident (‘beroerte') lijken. Daarom kan aanvullend onderzoek nodig zijn om de diagnose te stellen. Met een speciale vorm van MRI, ‘MR-spectroscopie' genaamd, kan dood afvalmateriaal in een abces worden onderscheiden van de zich delende cellen in een tumor.

Soms moet er een hersenbiopsie worden uitgevoerd. Hierbij wordt voor microscopisch onderzoek een weefselmonster afgenomen. De biopsie kan voor een juiste plaatsing van de naald worden uitgevoerd onder geleide van CT. Bij deze procedure (die ‘stereotactische biopsie' wordt genoemd) wordt een metalen frame op de schedel van de patiënt bevestigd. Aan dit frame zitten staafjes die als punten op de CT-scan verschijnen. Het frame en de staafjes zijn de referentiepunten voor plaatsing van de biopsienaald. Soms wordt ook een pusmonster afgenomen voor microscopisch onderzoek en voor een kweek.

Behandeling

Een hersenabces kan fataal verlopen, tenzij het met antibiotica en mogelijk operatief wordt behandeld. De meest gebruikte antibiotica zijn penicilline, metronidazol, nafcilline en cefalosporinen, zoals ceftizoxim. Meestal wordt gedurende 4 tot 6 weken een antibioticum gegeven en elke 2 weken een CT- of MRI-scan uitgevoerd om de respons op de behandeling te controleren. Als het abces niet kleiner wordt, moet een chirurg mogelijk het abces laten afvloeien via een naald (onder geleide van stereotactische technieken voor juiste plaatsing van de naald) of een open hersenoperatie uitvoeren om het gehele abces te verwijderen. Het herstel kan snel of langzaam verlopen, afhankelijk van het succes van de operatie, van het aantal aanwezige abcessen en van hoe goed het immuunsysteem van de patiënt functioneert. Een patiënt met een abces veroorzaakt door Toxoplasma gondiien een verzwakt immuunsysteem moet de rest van zijn leven antibiotica blijven slikken.

Aangezien de zwelling en de drukverhoging binnen de schedel als gevolg van het hersenabces tot blijvende hersenbeschadiging kunnen leiden, wordt een agressieve behandeling toegepast. Corticosteroïden (zoals dexamethason) en andere geneesmiddelen die de zwelling en de druk verminderen (zoals mannitol), kunnen worden toegepast.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Chronische meningitis

Next: Subduraal empyeem

Figures
Tables
Disclaimer