THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Narcolepsie

Narcolepsie of slaapzucht is een slaapstoornis die wordt gekenmerkt door terugkerende, onbedwingbare slaapaanvallen gedurende normale waaktijden en door plotseling optredende spierzwakte (kataplexie), slaapverlamming en hallucinaties.

Narcolepsie komt bij ongeveer 1 op de 200.000 mensen voor. De aandoening lijkt vaak in de bepaalde families voor te komen, maar de oorzaak is onbekend. Hoewel narcolepsie geen ernstige medische gevolgen heeft, kan het invaliderend zijn en het risico van verkeersongelukken en andere ongevallen verhogen.

Symptomen

De symptomen beginnen gewoonlijk bij adolescenten en jongvolwassenen en kunnen de rest van het leven blijven bestaan. Slechts ongeveer 10% van de patiënten met narcolepsie vertoont alle symptomen; bij de meesten komen er slechts enkele voor.

Iemand met narcolepsie wordt op willekeurige momenten overvallen door aanvallen van niet te bedwingen slaperigheid. Het lukt de patiënt slechts tijdelijk om niet in slaap te vallen. De patiënt kan op één dag veel of slechts enkele aanvallen hebben en elke aanval duurt hooguit een halfuur. De aanvallen zijn het meest waarschijnlijk in eentonige, prikkelarme situaties, zoals tijdens een oninteressante vergadering of een lange, saaie autorit. Wanneer de patiënt met opzet korte dutjes doet, voelt hij zich bij het ontwaken meestal verkwikt.

Een plotselinge aanval van spierzwakte zonder bewustzijnsverlies, zogenaamde ‘kataplexie', kan worden opgewekt door een plotselinge emotionele reactie, zoals woede, angst, blijdschap, lachen of verrassing. De patiënt kan dan slap worden, een voorwerp uit de handen laten vallen of op de grond vallen. De aanvallen lijken op de spierontspanning tijdens de REM-slaap en, in mindere mate, op het gevoel van ‘slap van het lachen' zijn.

Incidenteel probeert de patiënt zich bij het inslapen en onmiddellijk na het ontwaken te bewegen, maar kan dat niet. Dit gevoel, dat ‘slaapverlamming' wordt genoemd, kan een angstwekkende ervaring zijn. Aanraking door een ander kan de verlamming doen verdwijnen. Anders gaat de verlamming na enkele minuten vanzelf over.

Bij het inslapen of, minder vaak, bij het ontwaken kan iemand beelden zien of geluiden horen die er niet zijn. Deze buitengewoon levendige hallucinaties (‘hypnagoge hallucinaties' genaamd) zijn vergelijkbaar met die tijdens een normale droom, maar dan intenser.

Diagnose en behandeling

De diagnose wordt meestal op grond van de symptomen gesteld, maar dezelfde symptomen kunnen ook door andere aandoeningen worden veroorzaakt. Slaapverlamming en hallucinaties treden soms op bij volwassenen die verder gezond zijn. Als de diagnose niet duidelijk is, wordt een elektro-encefalogram (EEG) gemaakt. Dit is een registratie van de elektrische activiteit van de hersenen (see Elektro-encefalografie). Dit gebeurt meestal in een slaapcentrum. Bij iemand met narcolepsie is op het EEG meestal een REM-achtige slaapactiviteit te zien zodra de persoon in slaap valt, in plaats van later in de slaapcyclus zoals normaal. Narcolepsie is meestal niet het gevolg van afwijkingen die met behulp van beeldvormende technieken kunnen worden opgespoord.

De slaperigheid kan worden verminderd met stimulerende middelen, zoals amfetamine, dextroamfetamine, methylfenidaat en modafinil. De dosis moet mogelijk worden aangepast om bijwerkingen als nervositeit, hyperactiviteit of gewichtsverlies te voorkomen. Patiënten worden daarom aan het begin van de behandeling zorgvuldig gecontroleerd. Modafinil geeft meestal minder bijwerkingen dan de andere geneesmiddelen. Een antidepressivum als imipramine helpt gewoonlijk kataplexie te verlichten. Veelvuldige, korte dutjes (15 tot 20 minuten) overdag kunnen vaak helpen.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Hypersomnie of overmatige slaap

Next: Slaapapneu

Figures
Tables
Disclaimer