THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Tics

Tics zijn korte snelle doelloze eenvoudige of complexe onwillekeurige bewegingen die nagenoeg aan elkaar gelijk zijn en vaak niet ritmisch worden herhaald.

Eenvoudige tics, zoals overmatig knipperen met de ogen, kunnen vaak op de kinderleeftijd beginnen als zenuwachtige gewoonten en kunnen zonder enige behandeling ook weer verdwijnen. Complexe tics, zoals bij het syndroom van Gilles de la Tourette, lijken vaak op fragmenten van normaal gedrag.

Syndroom van Gilles de la Tourette

Het syndroom van Gilles de la Tourette is een erfelijke aandoening waarbij gedurende de gehele dag en ten minste één jaar lang frequent motorische en vocale tics optreden.

Het syndroom komt 3 keer vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Het begint vaak in de vroege kinderjaren. De oorzaak is onbekend, maar men veronderstelt dat het een afwijking in dopamine of een van de andere neurotransmitters (chemische boodschappers die zenuwcellen gebruiken om te communiceren) in de hersenen betreft.

Symptomen en diagnose

Het syndroom van Gilles de la Tourette begint vaak met motorische tics. Veel mensen zonder deze aandoening hebben eenvoudige tics, zoals het herhaaldelijk knipperen met de ogen. Dit zijn nerveuze gewoonten die na verloop van tijd kunnen verdwijnen. De tics bij het syndroom van Gilles de la Tourette zijn echter complexer dan alleen geknipper. Mensen met dit syndroom bewegen herhaaldelijk het hoofd van de ene naar de andere kant, knipperen met de ogen, openen de mond en strekken de hals. Voor het begin van een tic kan iemand de drang voelen om de bewegingen van de tic uit te voeren. De tic kan soms seconden tot uren worden uitgesteld, maar wordt uiteindelijk onbedwingbaar. Sommige mensen kunnen enkele van de tics onderdrukken, meestal met moeite. De meesten lukt dat echter niet, vooral niet tijdens periodes van emotionele stress.

De aandoening ontwikkelt zich tot uitbarstingen van complexe tics, zoals vocale tics, slaan, schoppen en plotseling, onregelmatig en hortend ademhalen. De vocale tics kunnen beginnen met grommen, snuiven, neuriën of blaffen en zich ontwikkelen tot dwangmatig, onwillekeurig vloeken. Patiënten met het syndroom van Gilles de la Tourette roepen soms zonder duidelijke reden obsceniteiten, vaak midden in een gesprek. Ze gebruiken vaak woorden die te maken hebben met uitwerpselen (coprolalie). Men gaat soms van de foute veronderstelling uit dat deze vocale uitbarstingen opzettelijk zijn, vooral bij kinderen. Het komt ook vaak voor dat woorden worden herhaald onmiddellijk nadat ze zijn gehoord (echolalie).

Mensen met het syndroom van Gilles de la Tourette hebben het vaak moeilijk en zijn angstig in sociale situaties. In het verleden werden ze gemeden en geïsoleerd en dacht men zelfs dat ze door de duivel bezeten waren. Veel mensen met deze aandoening ontwikkelen een impulsief, agressief en zelfvernietigend gedrag; ongeveer de helft ontwikkelt obsessief-compulsief gedrag. Kinderen met het syndroom hebben dikwijls leermoeilijkheden. Het is niet duidelijk of deze afwijkende gedragingen door de aandoening zelf worden veroorzaakt of dat de buitengewone spanningen van het moeten leven met deze aandoening ervoor verantwoordelijk zijn.

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen. Een vroege diagnose kan de ouders doen inzien dat hun kind geen controle heeft over de tics en dat straffen niet helpt.

Behandeling

Bij eenvoudige tics kunnen licht kalmerende middelen als benzodiazepinen (bijvoorbeeld clonazepam en diazepam) helpen. Clonidine, een geneesmiddel dat wordt gebruikt om hoge bloeddruk te behandelen, helpt soms doordat het de werking blokkeert van norepinefrine, een neurotransmitter die zou bijdragen aan de tics. Clonidine is zinvoller bij het onder controle houden van de angst en het obsessief-compulsief gedrag; het middel kan echter een extreem lage bloeddruk veroorzaken.

Bij een ernstige vorm van de aandoening kunnen antipsychotica worden gebruikt om de tics te onderdrukken, ook al is psychose niet de oorzaak van het probleem. Haloperidol, het meest gebruikte antipsychoticum, is effectief, maar kan bijwerkingen veroorzaken als herhaalde onwillekeurige bewegingen van mond en tong (tardieve dyskinesie (see Behandeling)), stijfheid, gewichtstoename, wazig zien, slaperigheid en een traag denkvermogen. Pimozide, flufenazine en risperidon (andere antipsychotica) kunnen de frequentie en de intensiteit van de tics verminderen. Deze middelen hebben mogelijk minder bijwerkingen.

Botuline geïnjecteerd in de spieren die de tics produceren, kan de abnormale bewegingen doen afnemen en ook de drang die daaraan voorafgaat. Botuline is een bacteriële toxine die botulisme veroorzaakt. Het wordt gebruikt om spieren te verlammen.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Syndroom van Shy-Drager

Next: Chorea en athetose

Figures
Tables
Disclaimer