THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Torticollis spasmodica

Torticollis spasmodica (cervicale dystonie) is een aandoening die wordt gekenmerkt door pijnlijke, onderbroken of continue samentrekkingen of spasmen van de nekspieren, waardoor het hoofd dwangmatig gedraaid of voorover, achterover of naar opzij wordt gehouden.

Torticollis spasmodica is een vorm van dystonie die bij 3 op de 10.000 mensen wordt vastgesteld en ongeveer anderhalf keer vaker bij vrouwen dan bij mannen voorkomt. De aandoening kan op elke leeftijd optreden, maar ontstaat meestal tussen de 25 en 55 jaar.

De oorzaak is meestal onbekend, maar kan disfunctie binnen de basale ganglia (verzamelingen zenuwcellen aan de basis van de grote hersenen, diep in de hersenen) zijn. Soms wordt torticollis spasmodica veroorzaakt door nekletsel. Deze vorm van torticollis spasmodica wordt ‘congenitale torticollis' genoemd. Slecht samenwerkende oogspieren en bot- of spiermisvormingen van de bovenrug kunnen bij kinderen torticollis veroorzaken.

Symptomen en diagnose

In het begin kunnen de symptomen licht zijn, maar ze kunnen ernstig worden. Symptomen zijn onder meer onwillekeurige draaiing van het hoofd, spierpijn en een lichte tremor van de nekspieren. Gewoonlijk is slechts één kant van de hals aangedaan. De richting waarin het hoofd overhelt en draait, wordt bepaald door de nekspieren die zijn aangetast. De scherpe, pijnlijke spasmen in de nekspieren kunnen plotseling beginnen en kunnen met tussenpozen of continu optreden. De spasmen doen zich zonder waarschuwing voor, maar zelden tijdens de slaap. Eenderde van de patiënten met deze aandoening heeft ook spasmen in andere delen van het lichaam, meestal in oogleden, gezicht, kaak of hand.

Om de aandoening bij kinderen en volwassenen te diagnosticeren, stelt de arts gedetailleerde vragen over vroegere verwondingen en andere nekproblemen.

Soms wordt met behulp van beeldvormend onderzoek, zoals röntgenfoto's, computertomografie (CT) en magnetische kernspinresonantie (magnetic resonance imaging, MRI), gezocht naar specifieke oorzaken van nekspierspasmen, hoewel dergelijke oorzaken niet vaak worden gevonden.

Behandeling en prognose

Wanneer een oorzaak wordt vastgesteld, zoals bot- of spiermisvormingen, kan torticollis gewoonlijk succesvol worden behandeld. Maar wanneer de oorzaak onbekend is, is het minder waarschijnlijk dat behandeling de spasmen onder controle weet te gehouden. Soms kan het spasme tijdelijk worden verlicht door fysio- en ergotherapie, onder meer door biofeedback, elektrische stimulatie, massage, ijskompressen, warmte en diepe warmte met ultrageluid.

Bij ongeveer éénderde van de volwassenen met torticollis spasmodica kunnen spierspasmen en onwillekeurige bewegingen met bepaalde geneesmiddelen worden verminderd. Gewoonlijk verlichten deze middelen ook de door de spasmen veroorzaakte pijn. Er wordt veel gebruikgemaakt van anticholinerge geneesmiddelen (zoals trihexyfenidyl en benzatropine), die bepaalde zenuwimpulsen blokkeren, en van benzodiazepinen (lichte kalmeringsmiddelen), vooral clonazepam. Minder vaak worden spierverslappers (zoals baclofen) en antidepressiva (zoals amitriptyline) gebruikt.

Voor mensen met ernstige pijn en een abnormale houding zijn meerdere injecties met een lage dosis botuline (een bacteriële toxine die wordt gebruikt als spierverslapper) de beste behandeling. Deze toxine blokkeert samentrekkingen van de spieren. Bij de meeste mensen verminderen de botuline-injecties de pijn en de spasmen, waardoor ze het hoofd in een normalere stand kunnen houden. De verbetering kan een aantal maanden aanhouden, waarna de behandeling naar behoefte kan worden herhaald. Operatieve verwijdering van de zenuwen naar de disfunctionele nekspieren (‘selectieve denervatie' genaamd) is zelden succesvol en kan uitsluitend worden geprobeerd als andere behandelingen geen verlichting geven. Als emotionele problemen de spasmen verergeren, kan psychiatrische behandeling helpen.

Bij torticollis congenitalis wordt in de eerste paar levensmaanden met intensieve fysiotherapie begonnen om de beschadigde spier op te trekken. Als de fysiotherapie niet succesvol is of als er te laat mee wordt begonnen, kan operatief herstel van de spier noodzakelijk zijn.

Ongeveer 10 tot 20% van de patiënten (vaak patiënten onder de 40 jaar met een lichte vorm van torticollis spasmodica) herstelt binnen 5 jaar zonder behandeling. Bij de meeste volwassenen verergert de stoornis echter geleidelijk gedurende 1 tot 5 jaar, waarna deze zich stabiliseert. Torticollis kan het gehele leven voortduren en aanhoudende pijn, beperkte beweging van de nek en een houdingsafwijking veroorzaken.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Dystonie

Next: Coördinatiestoornissen

Figures
Tables
Disclaimer