THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Tremor

Een tremor is een onwillekeurige, ritmische, bevende beweging die ontstaat wanneer spieren zich herhaaldelijk samentrekken en weer verslappen.

Iedereen heeft in zekere mate een tremor. Zo zullen bij de meeste mensen de handen licht trillen wanneer ze worden uitgestrekt. Een dergelijke, lichte, snelle tremor is normaal en weerspiegelt de nauwkeurige aansturing door de zenuwen van de spieren. Bij de meeste mensen is de tremor te licht om waar te nemen.

Een tremor wordt merkbaarder door factoren als stress, angst, vermoeidheid, alcoholontwenning, een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie), inname van cafeïne en gebruik van stimulerende middelen als efedrine.

Er zijn verschillende typen abnormale tremor. Tremoren worden ingedeeld naar hoe snel de bevende bewegingen optreden (frequentie), hoe groot de uitslag van de beving is (amplitude), variërend van fijn tot grof, hoe vaak de tremoren optreden, hoe ernstig ze zijn en of ze optreden in rust, tijdens beweging of aan het eind van een bewuste beweging.

Essentiële tremor: deze tremor is snel en fijn. Essentiële tremor begint meestal tijdens de jongvolwassenheid, maar kan op elke leeftijd beginnen. De tremor wordt langzaam steeds duidelijker en wordt bij oudere leeftijdsgroepen steeds merkbaarder. Vroeger werd dit ‘seniele tremor' genoemd, omdat de tremor vaker voorkwam bij mensen boven de 60 jaar. Sommige vormen van essentiële tremor komen in families voor en worden soms ‘familiaire tremor' genoemd. De oorzaak is onbekend.

Gewoonlijk blijft essentiële tremor licht van aard en vormt geen aanwijzing voor een ernstige ziekte, maar kan wel lastig en gênant zijn. De tremor kan het schrijven beïnvloeden en het gebruik van gereedschap bemoeilijken.

Essentiële tremor betreft meestal de armen en zelden de benen. De tremor verdwijnt in het algemeen wanneer de armen of benen in rust zijn, maar wordt duidelijk wanneer deze worden gestrekt. Bij een ongemakkelijke houding wordt de tremor heviger. Essentiële tremor beïnvloedt soms de ene kant van het lichaam sterker dan de andere, maar gewoonlijk zijn beide kanten aangedaan. Soms worden ook het hoofd en de stembanden door de tremor beïnvloed: het hoofd begint dan te trillen en op en neer te bewegen en de stem gaat beven. Bij sommige mensen wordt de tremor in de loop van de tijd geleidelijk erger, waardoor ze uiteindelijk invalide worden.

Rusttremor: deze langzame, grove tremor treedt op wanneer de spieren in rust zijn. Hierdoor beven de armen of benen van de patiënt, ook bij volledige ontspanning. Rusttremor kan ontstaan wanneer verzamelingen zenuwcellen aan de basis van de grote hersenen (waaronder de basale ganglia) verstoord raken. Dergelijke verstoringen kunnen worden veroorzaakt door de ziekte van Parkinson, door het gebruik van bepaalde geneesmiddelen (zoals lithium en antipsychotica) of door een vergiftiging met zware metalen (zoals bij de ziekte van Wilson, waarbij zich koper in lichaamsweefsels stapelt).

Rusttremor kan soms weliswaar gênant zijn, maar meestal worden de kleine willekeurige bewegingen, zoals het drinken van een glas water, er maar weinig door beïnvloed.

Intentietremor (cerebellaire tremor): deze betrekkelijk langzame, grove tremor treedt op aan het einde van een bewuste beweging, bijvoorbeeld bij het indrukken van een knop. Intentietremor kan worden veroorzaakt door beschadiging van de kleine hersenen of de verbindingen daarvan. Veelvoorkomende oorzaken zijn multipele sclerose en een CVA (cerebrovasculair accident, ‘beroerte'). Door de ziekte van Wilson, alcoholisme en overmatig gebruik van kalmerende middelen of middelen tegen epileptische aandoeningen kunnen de kleine hersenen slecht gaan functioneren, wat leidt tot intentietremor.

Intentietremor kan verhevigen bij een activiteit, zoals het aanraken van een voorwerp met de hand. Door de tremor kan het bedoelde voorwerp worden gemist.

Flapping tremor (asterixis): dit is een grove langzame aritmische tremor die optreedt wanneer iemand zijn armen en handen uitsteekt. Deze tremor is meestal een gevolg van leverfalen. De tremor kan echter ook een gevolg zijn van nierfalen en van hersenbeschadiging (encefalopathie) als gevolg van een stofwisselingsziekte.

De spierspanning valt plotseling en kortdurend weg. Als gevolg daarvan valt de hand heel even omlaag om dan snel weer naar de oorspronkelijke positie terug te keren. Deze tremor kan samen gaan met andere tremoren en met myoklonie (see Myoklonie).

Diagnose en behandeling

Het ontstaan van een merkbare tremor moet worden onderzocht. Meestal stelt de arts het type tremor vast aan de hand van de kenmerken. Het type tremor bepaalt welk onderzoek er wordt uitgevoerd. Bij een essentiële tremor vraagt de arts welke geneesmiddelen iemand gebruikt en of hij angstig of gestresst is. Er wordt vaak bloedonderzoek uitgevoerd om te zien of er sprake is van een te snel werkende schildklier. Bij een rusttremor wordt iemand volledig neurologisch onderzocht en wordt ook ander onderzoek uitgevoerd om na te gaan of er sprake is van de ziekte van Parkinson. Bij een intentietremor wordt vaak een scan gemaakt, zoals computertomografie (CT) of magnetische kernspinresonantie (MRI) om te controleren op hersenbeschadiging. Bij flapping tremor wordt er bloedonderzoek uitgevoerd om de lever- en nierfuncties te onderzoeken.

Meestal hoeft een tremor niet te worden behandeld. Het vermijden van ongemakkelijke houdingen kan helpen. Voorwerpen moeten stevig, maar gemakkelijk worden vastgepakt en dicht bij het lichaam worden gehouden.

Essentiële tremor kan verminderen door matig alcoholgebruik. Veel drinken of plotseling stoppen met drinken kan de tremor daarentegen erger maken. Mensen met essentiële tremor die moeite hebben om gereedschappen te gebruiken of die werkzaamheden verrichten waarvoor een vaste hand nodig is, kunnen baat hebben bij geneesmiddelen. In de meeste gevallen wordt er een bètablokker als propranolol voorgeschreven. Als dit middel niet helpt, wordt vaak primidon, een middel tegen epileptische aandoeningen, geprobeerd.

Een rusttremor als gevolg van de ziekte van Parkinson wordt behandeld als onderdeel van deze ziekte. Intentietremor is moeilijk te behandelen, maar de tremor kan verdwijnen als de aandoening die de kleine hersenen aantast, kan worden gecorrigeerd. Bij een flapping tremor wordt de onderliggende lever- of nieraandoening behandeld. De tremor kan verdwijnen naarmate de lever- of nierfunctie verbetert.

Er wordt alleen een hersenoperatie uitgevoerd wanneer het om een ernstige, invaliderende essentiële tremor of rusttremor gaat die met geneesmiddelen niet is te behandelen. Er zijn twee typen operaties. Bij thalamotomie worden delen van de thalamus (gelegen aan de basis van de grote hersenen, diep in de hersenen) vernietigd. Daardoor worden de zenuwbanen onderbroken die de tremor veroorzaken. Bij thalamische stimulatie wordt een elektrische sonde in de thalamus geplaatst. De sonde geeft een constante hoogfrequente elektrische impuls af aan de thalamus, waardoor de tremor meestal geleidelijk aan vermindert. Dergelijke ingrepen zijn alleen mogelijk in gespecialiseerde centra.

De hik: spasmen van het middenrif

Bijna iedereen heeft ooit wel eens de hik gehad en daarom denkt men bij de hik bijna nooit aan een stoornis van het bewegingsapparaat, maar dat is het wel. De hik treedt op bij spasmen van het middenrif, gevolgd door snelle, luidruchtige afsluiting van de glottis. (Het middenrif is de spier die de borstholte van de buikholte scheidt en die verantwoordelijk is voor elke ademhaling. De glottis is de opening tussen de stembanden die de luchttoevoer naar de longen reguleert). De hik komt eerder voor wanneer de kooldioxidespiegel daalt. Dit kan gebeuren wanneer mensen te veel ademhalen (hyperventileren).

De meeste hikaanvallen beginnen zonder duidelijke aanleiding. Meestal beginnen ze in een sociale situatie, mogelijk uitgelokt door een combinatie van lachen, praten, eten en drinken. Soms wordt een hikaanval opgewekt door hete of prikkelende etenswaren of dranken. Minder vaak voorkomende, maar ernstiger oorzaken voor hikaanvallen zijnonder meer prikkeling van het middenrif door longontsteking, borst- of buikoperaties of door een teveel aan schadelijke stoffen in het bloed, zoals afvalstoffen die zich door niet goed functionerende nieren ophopen. In zeldzame gevallen kan de hik ontstaan wanneer een hersentumor of een CVA (cerebrovasculair accident, ‘beroerte') het ademhalingscentrum in de hersenen beïnvloedt.

De meeste hikaanvallen beginnen plotseling, om gewoonlijk enkele seconden of minuten later weer spontaan te stoppen. Soms gaan ze langer door, zelfs bij gezonde mensen. Wanneer er een ernstige oorzaak is, gaan de aanvallen vaak lang door totdat de oorzaak wordt verholpen. Hikaanvallen als gevolg van een hersentumor of een CVA kunnen zeer moeilijk worden gestopt en zijn daardoor uitputtend.

Er bestaan veel huismiddelen tegen de hik. Deze hebben vrijwel allemaal gemeen dat ze de hoeveelheid kooldioxide in hetbloed verhogen. De eenvoudigste manier is de adem inhouden. In een papieren (niet een plastic) zak ademen verhoogt ook de kooldioxidespiegel. Prikkeling van de nervus vagus (de zogenaamde ‘zwervende zenuw', die van de hersenen naar de maag loopt) kan de hik stoppen. Deze zenuw kan worden geprikkeld door snel water te drinken of door droog brood of fijngemaakt ijs door te slikken. Andere manieren om de nervus vagus te prikkelen zijn aan de tong trekken of voorzichtig over de oogbollen wrijven. Bij de meeste mensen met de hik werkt één van deze methoden wel.

Aanhoudende hikaanvallen vereisen een intensievere behandeling, vooral wanneer de oorzaak niet gemakkelijk kan worden verholpen. Diverse geneesmiddelen zijn met wisselend succes toegepast, waaronder scopolamine, prochloorperazine, chloorpromazine, baclofen, metoclopramide en valproïnezuur.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Myoklonie

Next: Ziekte van Parkinson

Figures
Tables
Disclaimer